Tayo’y Maging Kapwa-Likha

September 30, 2020
By: 
Kenneth Isaiah Ibasco Abante

Pambungad na Pananalita
#YouthStrike4ClimatePH: Para sa #Klimabukasan
Facebook Live (1:05:05)
 
Dalawang krisis ang minamana ng ating henerasyon: ang krisis sa pandemya at ang krisis sa klima. Pinalalawak ng mga ito ang agwat sa pagitan ng mahihirap at may kaya. Ito ang mga krisis at laban ng ating buhay.
 
Ito ang tawag ng ating panahon: na tayo’y hindi lamang maging kapwa-tao kundi maging kapwa-Likha. Ang kailangan: kalinga para sa tao at kalikasan, para sa lahat ng nilikha.
 
Isa ang Pilipinas sa Vulnerable 20, ang dalawampung bansang pinaka-apektado ng krisis sa klima ayon sa Climate Vulnerable Forum, isang think tank. Maliit lamang ang binubuga nating greenhouse gases—tatlong porsyento lamang ng kabuuang buga ng mundo—ngunit tayo ang papasan sa lampas kalahati ng pinsalang pang-ekonomiya at 80 porsyento ng pinsalang pangkalusugan na dulot ng krisis sa klima. Hindi pa rito kasama ang pinsalang dala ng krisis sa pandemya.

 

 Hindi lang ito numero. Personal ito. Buhay natin ito.
 
Tubo akong Bicol. Lumaki akong sanay sa hagupit ng bagyo. Sa relief. Sa lumilipad na yero. Sa punong binunot ng lakas ng unos. Sa baha. Sa ipis na lumilipad dahil sa baha. Sa matatagal na brownout. Sa pagkansela ng klase at trabaho.
 
Lumaki akong nag-aakalang normal ito. Ang turo sa akin dati: magpakatatag ako. Maging resilient. Waterproof. Tama naman, pero nakakamanhid. Dahil tila baga ang buong pasanin ay nasa akin at walang kasalanan ang sistemang umaapi sa akin.
 
Napukaw ako sa kawalang hustisyang ito dahil marami akong kaibigan at mahal sa buhay na nalagay sa panganib dahil sa krisis na ito:
 
Si Ate Salve ay isa sa mga masinop na labandera na aming ka-barangay. Matatag siyang ina na tinataguyod ang kanyang pamilya. Nang inaayos ni Ate Salve ang bahay niyang winawasak ng bagyo, may yerong nilipad ng hangin at lumagari sa kanyang tiyan. Nagdadalantao noon si Ate Salve. Pumanaw siya at ang kanyang nasa sinapupunan.
 
Noong Ondoy, bumagsak ang ulan na pang-isang buwan sa loob lamang ng iilang oras. Ang ate ko at ang kanyang pamilya ay kinailangang iligtas ng militar noong binaha ang kanilang bahay sa Pasig. May mga guro akong umakyat sa kanilang bubong sa Marikina habang nakikita nilang inaagos ng rumaragasang alon ng baha ang kanilang mga mahal na buhay. Pagkatapos ng bagyo, sabay-sabay naming nilinis ang putik sa Provident Village gamit ang aming mga pala at palad.
 
Noong Yolanda naman, lampas anim na libong Pilipino ang namatay, kasama ang mga kamag-anak ng aking malalapit na kaibigan. Lampas tatlumpung oras ang bawat isang shift namin sa relief center. Kinukumusta ang aming mga kaibigang apektado at hindi makausap ang kanilang mga kapamilya.
 
Hindi ito normal. Hindi ito makatarungan. Personal sa akin ang kawalang-katarungan.

 Malawak na usapin ang krisis sa klima at pandemya. Sa laki ng problema, madaling mawalan ng pag-asa. Ano ang nakakatulong? Ang pakikinig sa isa’t isa, ang pananaliksik na nagbibigay sa atin ng kaalaman at kakayahang kumilos upang mabago ang sistema.
 
Magbibigay ako ng halimbawa: Isa sa pinakamabisang tugon sa dalawang krisis na ito ay ang pagsasaayos ng sistema ng pampublikong transportasyon.
 
Lampas sampung porsyento ng kabuuang binubugang greenhouse gases ay mula sa road-based transport. Bakit ganito ito kalaki? Dahil meron tayong sistema ng transportasyon na inuuna ang interes ng mayamang may awto bago ang kalikasan at karaniwang tao.
 
Ayon sa aming Move As One Coalition, isa sa bawat sampung Pilipino lamang ang may kotse. Ngunit hindi pinapayagang pumasada ang lampas sa kalahati ng open-air jeep habang malayang nakakabiyahe ang mga pribadong kotse.
 
Heto po ang aming panawagan: Mga lungsod na inuuna ang kalikasan at tao, hindi awto. Mga lungsod kung saan maaaring bumalik-pasada ang mga open-air jeep nang may kontratang magbibigay sa mga tsuper ng makataong kita. Mga lungsod kung saan maari tayong maglakad at mag-bisikleta at kumilos nang malaya, anuman ang ating edad, abilidad, kasarian, o paniniwala. Mga lungsod na may biyaheng sapat at ligtas: na may mga bike lane, malawak na lakaran, maraming puno’t halaman.
 
Klaro na kailangan ng pondo ng mga programang ito, ngunit walang pondong inilaan mula sa pera ng bayan sa proposal ng Department of Transportation para sa 2021. May kapangyarihan at pananagutan tayo bilang mga mamamayan upang baguhin ito. Pera natin ito. Budget natin ito. Kailangan nating kausapin ang ating mga mambabatas na dapat itong pondohan at ayusin: para sa kalusugan, para sa trabaho, para sa kalikasan, para sa klimabukasan.


Muli, ang tawag ng ating panahon: hindi lamang maging kapwa-tao kundi maging kapwa-Likha.
 
Ang huli naming dasal ay ang lagi naming dinadasal sa aming grupo: Panginoon, bigyan mo kami ng biyaya na naisin ang puna. Ito ay panalangin namin lalo na sa mga may kapangyarihan.
 
Kailangan nating makinig. Kailangan nating makiramdam. Kailangan nating kumilos.
 
Ang kabataan ay nasa gitna ng pagbabago. Ang kabataan ay nasa gitna ng pulitika. Ating tandaan: nasa tao ang boto, wala sa awto.
 
Ang tawag ng panahon ay hindi lamang tayo maging kapwa-tao kundi maging kapwa-Likha.
 
Dios mabalos po.